و در اصول كافى به سند خود از حمزة بن محمد از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه از آن جناب پرسيدم : معناى * ( « وَهَدَيْناه النَّجْدَيْنِ » ) * چيست ؟ فرمود : راه خير و راه شر « 1 » . مؤلف : در الدر المنثور هم اين معنا به چند طريق از على ( ع ) و انس و ابى امامه و ديگران از رسول خدا ( ص ) نقل شده « 2 » . و قمى هم آن را در تفسير خود آورده ، اما بدون سند و بدون ذكر امام « 3 » . و در كافى به سند خود از جعفر بن خلاد روايت كرده كه گفت : امام ابو الحسن رضا ( ع ) را رسم چنين بود كه وقتى غذا مىخورد ظرفى در كنار سفره اش مىگذاشت ، و نخست از بهترين طعامى كه برايش آورده بودند بر مىداشت و در آن ظرف مىگذاشت ، آن گاه دستور مىداد آن را به مسكينان بدهند ، بعد اين آيه را مىخواند : « فلا اقتحم العقبة » . و سپس مىفرمود : خداى عز و جل مىدانست كه همه مردم قادر بر بنده آزاد كردن نيستند ، و لذا راه ديگرى به سوى بهشت برايشان باز كرد ، و آن اطعام مسكين است « 4 » . و در مجمع البيان روايتى رسيده كه اوائل سندش ذكر نشده ، و آخر سندش براء بن عازب است كه گفته : مردى عرب نزد رسول خدا ( ص ) شد و عرضه داشت : يا رسول اللَّه مرا علمى بياموز كه داخل بهشتم كند . فرمود : اگر من كمتر سخن گفتم و منبر را زود ختم كردم تو در عوض مساله خود را پرسيدى ، يا بنده اى را آزاد كن و يا رقبه اى را فك كن . عرضه داشت : مگر اين دو يكى نيستند ؟ فرمود : نه ، عتق رقبه اين است كه انسان همه بهاى آن را خودش به تنهايى بپردازد ، و فك رقبه اين است كه ديگرى را در پرداختن بهايش كمك كند . و سوم آشتى كردن با كسى كه از ارحام است و به تو ستم كرده . و اگر اين هم نشد گرسنه اى را سير و تشنه اى را سيراب كنى ، امر به معروف و نهى از منكر كنى ، اگر اين را هم نتوانستى زبانت را باز بدارى مگر از خير « 5 » . و در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « أَوْ مِسْكِيناً ذا مَتْرَبَةٍ » ) * مىگويد : يعنى مسكينى كه جامه خوابى ندارد كه او را از آلودگى به خاك نگه بدارد « 6 » .

--> ( 1 ) اصول كافى ، ج 1 ، ص 163 ، ح 4 . ( 2 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 353 . ( 3 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 423 . ( 4 ) فروع كافى ، ج 4 ، ص 52 ، ح 12 . ( 5 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 495 . ( 6 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 422 .